EU start drie GenAI-pilots: Loes.ai laat zien wat Nederland al kan

De drie Europese pilotprojecten zijn op 1 juli 2026 officieel begonnen na de ondertekening van de subsidieovereenkomsten. De Europese Commissie publiceerde op 22 juli aanvullende informatie over de programma’s. Op 14 september volgt een gezamenlijke startbijeenkomst met publieke en private belanghebbenden.

FLOODS & DROUGHTS richt zich op generatieve AI voor overstromingen, droogte en andere watergerelateerde risico’s. EUNOMIA.AI ontwikkelt toepassingen voor toegankelijke en efficiënte publieke dienstverlening. EuropAI werkt aan herbruikbare Europese AI-oplossingen die verschillende overheidsorganisaties moeten kunnen inzetten. De projecten zijn geselecteerd binnen het Digital Europe Programme.

De Europese Commissie wil hiermee niet alleen experimenteren met taalmodellen. De pilots moeten ook kennis opleveren over ontwikkeling, inkoop, invoering en verantwoord gebruik binnen publieke organisaties. Dat is relevant voor Nederlandse gemeenten, waterschappen, uitvoeringsorganisaties en SaaS-leveranciers die AI voor de overheid ontwikkelen.

Vier Loes-modellen draaien via een Europese infrastructuur

Een concreet Nederlands voorbeeld is Loes.ai, een Nederlandstalige AI-assistent van HostYourAI. Het project gebruikt twee ontwikkelsporen. De volledig Europese variant is gebaseerd op EuroLLM-22B. Een tweede variant gebruikt Qwen3.5-27B als basismodel. Beide sporen worden volgens de initiatiefnemers met dezelfde Europese trainingsketen en Nederlandse data aangepast.

Loes stelt vier modellen beschikbaar en publiceert de modellen en trainingsdata via Hugging Face. Ontwikkelaars kunnen de assistent daarnaast via een OpenAI-compatibele API aan hun eigen software koppelen. HostYourAI stelt dat de verwerking op Europese GPU-infrastructuur plaatsvindt en dat gesprekken van gebruikers niet als trainingsmateriaal worden gebruikt.

BNR besteedde in De Grote Tech Show aandacht aan het initiatief onder de titel: “Dit AI-model is de Nederlandse versie van ChatGPT.” De omroep omschreef Loes.ai daarbij als een Europees antwoord op buitenlandse AI-diensten en als een open model dat aanvankelijk door één persoon werd gebouwd.

Loes.ai is voor zover publiek bekend geen deelnemer aan FLOODS & DROUGHTS, EUNOMIA.AI of EuropAI. De relevantie zit in het technische en ondernemende voorbeeld. Het laat zien dat Nederlandse bedrijven zelf modellen, datasets, hosting en API-toegang kunnen combineren tot een bruikbaar product.

Volgende ontwikkelfase richt zich op recht en overheid

Op de roadmap van Loes.ai staat een aparte versie voor Nederlands recht en werkzaamheden binnen de publieke sector. Die versie moet worden getraind met open bronnen zoals gepubliceerde jurisprudentie, wetgeving en documenten uit EUR-Lex. Deze fase is nog gepland en vormt dus geen beschikbaar overheidsproduct.

Juist daar ontstaat een mogelijke verbinding met de Europese pilots. Europese programma’s hebben modellen en technische infrastructuur nodig, maar ook lokale taaldata, juridische kennis, evaluatiemethoden en leveranciers die toepassingen voor specifieke publieke processen kunnen bouwen.

Voor Nederland gaat het dan niet alleen om deelname aan grote internationale consortia. Kleinere bedrijven kunnen onderdelen leveren, zoals Nederlandstalige modellen, beveiligde hosting, documentverwerking, bronverwijzingen, evaluaties en koppelingen met overheidssystemen.

De waterpilot is bovendien direct relevant voor Nederland. Zonder waterkeringen zou ongeveer 60 procent van Nederland regelmatig kunnen overstromen. In dat gebied wonen circa negen miljoen mensen en wordt ongeveer 70 procent van het bruto binnenlands product verdiend. Betrouwbare informatievoorziening en ondersteuning bij waterbeheer hebben daardoor een aantoonbaar Nederlands publiek belang.

Duiding: Europese pilots hebben lokale bouwers nodig

De redactionele les voor Nederlandse AI-founders is dat Europese digitale autonomie niet uitsluitend door grote onderzoeksprogramma’s wordt gerealiseerd. Loes.ai toont dat een kleine Nederlandse onderneming snel een werkende assistent, openbare modellen en een commerciële API kan neerzetten. Europese pilots kunnen zulke initiatieven een route bieden naar validatie, samenwerkingen en publieke opdrachten.

Voor de Nederlandse technologiesector ligt er een kans om taal, recht, waterbeheer en lokale overheidsprocessen te vertalen naar gespecialiseerde AI-software. Het risico is dat veel kleine initiatieven naast elkaar ontstaan zonder gezamenlijke standaarden, onafhankelijke evaluatie of structurele financiering. Ook moet zorgvuldig worden onderscheiden welke onderdelen werkelijk Europees zijn. Loes.ai vermeldt zelf transparant dat één spoor op het Europese EuroLLM draait en het andere op het Chinese Qwen. Dit is redactionele duiding.

Meer informatie

Bron en meer informatie: Europese Commissie over de nieuwe GenAI-pilots
Aanvullende bron: Loes.ai
Aanvullende bron: BNR De Grote Tech Show over Loes.ai
Aanvullende bron: Europese Commissie over FLOODS & DROUGHTS