Benelux-bedrijven willen Europese AI maar zetten nauwelijks concrete stappen
Xebia en Data Expo signaleren een forse kloof tussen de wens naar Europese AI-soevereiniteit en daadwerkelijke investeringen. Van 415 onderzochte professionals in de Benelux steunt 85 procent sterkere Europese onafhankelijkheid van Amerikaanse technologie, terwijl slechts ongeveer 15 procent concrete stappen richting Europese of soevereine infrastructuur heeft gezet. Voor Nederlandse SaaS-bedrijven ontstaat daardoor zowel een markt als een uitvoeringsprobleem.
De Data & AI Monitor 2026/2027 Benelux Edition van Xebia en Data Expo onderzoekt met 56 vragen hoe 415 professionals omgaan met AI, data, governance, technologie en digitale soevereiniteit. Respondenten komen uit acht sectoren en verschillende bedrijfsgroottes.
De cijfers laten zien dat AI-adoptie aanzienlijk verder is dan de organisatorische inrichting. 74 procent van de organisaties gebruikt generatieve AI actief en 59 procent zegt te weten waar en hoe AI moet worden toegepast.
Slechts 24 procent stelt echter de waarde van AI volledig te realiseren én systematisch te meten. Daarnaast vertrouwt maar 21 procent de output van een AI-model evenveel als het oordeel van een menselijke collega.
Shadow AI en afhankelijkheid blijven concrete bedrijfsproblemen
Ook governance loopt achter. Volgens Xebia maakt 69 procent van de onderzochte organisaties zich zorgen over Shadow AI, waarbij medewerkers AI-tools gebruiken buiten formeel goedgekeurde processen. In gezondheidszorg en life sciences loopt die bezorgdheid volgens het onderzoek op tot 88 procent en in publieke diensten tot 84 procent.
Digitale soevereiniteit laat een vergelijkbare kloof zien. 85 procent wil dat Europa sterker tegenover Amerikaanse Big Tech staat en 82 procent vindt dat deze ondernemingen te veel macht hebben op het gebied van data en AI.
Op de onderliggende onderzoekspagina zegt 42 procent dat soevereiniteit nog niet op de agenda staat. Dertig procent wil binnen twaalf maanden handelen, 13 procent onderzoekt Europese alternatieven actief en 12 procent meldt al concrete stappen.
Europese SaaS krijgt vraag naar controleerbare alternatieven
De resultaten zijn zakelijk relevant voor Nederlandse cloud- en SaaS-leveranciers omdat soevereiniteit na AI-agents tot de belangrijkste genoemde technologietrends behoort. 34 procent noemt AI-agents als relevante ontwikkeling en 28 procent Sovereign AI op Europese of lokale cloudinfrastructuur.
Dat betekent niet automatisch dat organisaties hun Amerikaanse leveranciers vervangen. De cijfers tonen juist dat intentie en uitvoering sterk uiteenlopen.
Voor aanbieders van Europese hosting, private AI, governanceplatforms en gespecialiseerde SaaS ontstaat daarmee een potentiële markt, maar klanten zullen migratiekosten, functionaliteit en beschikbaarheid tegen soevereiniteit blijven afwegen.
Duiding: Nederlandse SaaS kan gat tussen Europese wens en uitvoering vullen
De concrete kans zit in die uitvoeringskloof. Nederlandse SaaS-bedrijven hoeven niet noodzakelijk een volledig Europees alternatief voor iedere Amerikaanse cloud te bouwen. Zij kunnen waarde leveren met migratietools, modelkeuze, governance, Europese hostingopties en software waarmee klanten aantoonbaar controle houden over data en AI-workloads.
Het risico is dat digitale soevereiniteit vooral beleidsintentie blijft. Wanneer slechts een kleine groep daadwerkelijk budget vrijmaakt voor migratie, kunnen leveranciers investeren in Europese infrastructuur zonder voldoende betalende vraag. Voor ondernemers is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen uitgesproken voorkeur voor Europese technologie en concrete inkoopbeslissingen. Dit is redactionele duiding.
Primaire bron: Xebia Data & AI Monitor 2026/2027 Benelux Edition
Aanvullende primaire bron: Xebia over de onderzoeksresultaten